Yazar: AYDIN ÖZTÜRK
23 Ocak 1961. Başkan Kennedy’nin göreve başlamasından sadece üç gün sonra.
Bir B-52 bombardıman uçağı Kuzey Carolina eyaleti üzerinde yapısal sorun yaşadı ve parçalanmaya başladı. Mürettebat tahliye etti.
Uçağın gövdesinden iki adet nükleer bomba fırladı.
Her biri Hiroşima’ya düşürülen bombadan 250 kat daha güçlüydü.
Ne Oldu?
İki bomba Goldsboro yakınlarında farklı bölgelere düştü.
Birinci bomba bir ağaca çarptı, paraşütü açılmıştı, görece sağlam kaldı. Detonasyon mekanizması hasar görmüş olsa da tehlike büyüktü.
İkinci bomba daha tehlikeliydi. Bir bataklığa çarptı ve derinlere saplandı. Bölüm bölüm parçalandı. Bazı parçalar hâlâ toprak altında.
Kaç Adım Kaldıydı?
Amerikan nükleer bombalarında birden fazla güvenlik mekanizması vardı. Bir bombanın patlaması için bu mekanizmaların hepsinin aynı anda devreye girmesi gerekiyordu.
Birinci bombada bu mekanizmalardan üçü devreye girdi. Dördüncüsü devreye girmedi.
Sonradan gizliliği kaldırılan bir belge bunu açıkça yazdı: Tek bir anahtar patlamayı engelledi.
Tek bir anahtar.
Eğer o mekanizma da çalışsaydı nükleer bir bomba Washington’a yaklaşık 200 kilometre mesafede patlayacaktı. Serpinti rüzgar yönüne göre kuzeydoğuya, yani New York dahil büyük şehirlerin üzerine gidecekti.
Hükümetin Sessizliği
Amerikan hükümeti olayı onlarca yıl gizli tuttu. Resmi açıklama minimal kaldı: Bir kaza olmuştu, bomba patlamadı, tehlike yoktu.
Gerçeğin tüm boyutları 2013’e kadar kamuoyuyla paylaşılmadı. Gizliliği kaldırılan belgeler araştırmacı Eric Schlosser’ın başvurusunun ardından yayımlandı.
Schlosser aynı yıl “Command and Control” kitabını yayımladı. Kitap Amerika’nın nükleer silah kazalarını belgeliyordu. North Carolina olayı bunlardan sadece biriydi.
Diğer Kazalar
Goldsboro en bilineni ama tek değil.
1958’de Güney Carolina’da bir B-47 başka bir uçakla çarpıştı, nükleer bomba denize düştü. Hâlâ bulunabilmiş değil.
1966’da İspanya’nın Palomares kıyısına dört nükleer bomba düştü. Üçü bulundu. Biri denizde kayboldu, haftalarca arandı.
Soğuk Savaş boyunca onlarca “Broken Arrow” yani nükleer silah kazası yaşandı. Resmi kayıtlara göre 32. Gerçek sayının daha yüksek olduğu tahmin ediliyor.
Son Söz
Nükleer silahlar insan eliyle yapılmış ve insan eliyle kullanılıyor. Ve insanlar hata yapıyor.
Soğuk Savaş boyunca nükleer felaketi engelleyen şey sadece politika ve strateji değildi. Kısmen şans da devredeydi.
Bu hikaye sona ermedi. Nükleer silahlar hâlâ var. Güvenlik mekanizmaları gelişti. Ama tek bir anahtarın tutup tutmayacağı sorusu hâlâ cevapsız.
